Céard é seo?

An t-eagrán is déanaí

Cartlann

Comórtas

Ordú

Teagmháil

Cóipcheart

Údair

Naisc

Smaointe Polaitíochta

Airgeadas, Uisce & Éigniú
 le Seán Ó Loingsigh

Sa chonspóid seo faoin‘bailout’, is beag tagairt a deineadh don ról a ghlac Patrick Honohan, Gobharnóir an Bhainc Ceannais

——◊——

Nach aisteach gur diomú agus oscailt súl is mó a thagann ar aigne chugainn na laethanta seo i gcás an Aontais Eorpaigh, sinne a bhí riamh áirithe mar ‘Eorpaigh mhaithe’. Ar ndóigh, is maith is eol gur toradh é sin ar an gcúlú eacnamaíoch agus iarmhairt ar na beartais déine a leagadh orainn de thoradh na tarrthála a deineadh ar ár mbainc agus ar ár gcóras airgeadais. Ceart nó mícheart níl sé éasca an drochbhlas a dhíothú.

Ní haon laghdú ar an seanbhlas a rinne na litreacha a scríobh Jean-Claude Trichet an Bhainc Aontais Eorpaigh go dtí ár nAire Airgeadais Ó Luineacháin in 2010, ag cur ina luí air go neamhbhalbh go mbeadh ar an rialtas anseo tarrtháil a lorg go foirmeálta, má bhíothas ag brath ar a thuilleadh fóirithinte ón mBanc i Frankfurt.

Ní hé atá i gceist againn, mar a chuireann ár dtráchtairí féin in iúl dúinn go rialta, nach raibh sin riachtanach, nó fiú nach sinne féin a bhí freagrach inár ndroch- chaoi féin. Séard atá i gceist ná an míchuibheas a bhain leis an bhfoclaíocht ar baineadh úsáid aisti mar chomhfhreagras oifigiúil i gcás ballstáit de chuid an Aontais. Bhí an tuin as ord, agus is cinnte nach mbainfí úsáid as, dá mba í an Ghearmáin nó an Fhrainc nó aon cheann eile de na mórthíortha a bhí i gceist.

Go deimhin, d’fhéadfaí an gearán céanna a dhéanamh maidir lena raibh le rá ag comharba Trichet, Mario Draghi, nuair a foilsíodh na litreacha seo go drogallach le déanaí. Is go neamhbhalbh arís a cuireadh in iúl dúinn gur sinne féin amháin a bhí freagrach as an tubaist eacnamaíoch a tharla anseo in Éirinn. Ní raibh, a dúradh, baint dá laghad ag an Aontas Eorpach ná ag an mBanc Ceannais Eorpach ná a gcuid polasaithe eacnamaíocha ná airgeadais leis an tubaist sin.

Is maith is cuimhin linn ár n-earráidí agus ár n-easnaimh eacnamaíocha féin i mbuaic-bhlianta an Tíogair Cheiltigh agus airgead á thál ag ár mbainc, ar nós cuma liom, ar thionscal tógála a bhí imithe ó smacht. Ach an é sin iomlán an scéil? Tá fhios againn go raibh flúirse airgid ag teacht ón Eoraip ar rátaí úis chomh híseal agus a thiocfadh leo a bheith, in oiriúint do gheilleagar na Gearmáine agus le lánbheannacht an Bhainc Ceannais Eorpaigh. Go deimhin i súile an Bhainc sin, b’eiseamláir an tír seo ar conas mar a thiocfadh le tír bheag leas a bhaint as an éascaíocht a bhain le margaí oscailte airgeadais na linne sin.

Tá athruithe i gceist, ar ndóigh. Ní bheidh aisíoc iomlán le déanamh feasta i gcás sealbhóirí bannaí a chuireann a n-infheistíochtaí i nguais an mhargaidh. Ní hiad cáiníocóirí a bheidh go hiomlán freagrach as gach uile euro a aisíoc leis an aicme infheistíochta, má chliseann ar bhainc. Ní bhaineann aon leasuithe mar sin linne.

Mar a deir Draghi, agus mar a dúirt Trichet roimis, tá gach uile euro le haisíoc againne. Mar sin agus dá bhrí sin, beidh orainn ár dtáillí uisce a íoc feasta le hUisce Éireann, gan trácht ar tháillí éagsúla eile ná ar na ciorruithe iomadúla atá mar thoradh ar an ngéarchéim. Dála an scéil, tá an Troika ar ais i mBaile Átha Cliath, lena dheimhniú, gan amhras, go bhfuilimid ár n-iompar féin mar is cuí dár leithéidí. Dia linn, ní bheidh siad róshásta le sága Uisce Éireann. An bhfuil ar ár gcumas aon ní a dhéanamh i gceart!

Tá Mario Draghi tar éis a chur in iúl dúinn anois leis nach mbeidh sé ag teacht go Baile Átha Cliath chun aon cheisteanna a fhreagairt ag an bhfiosrú baincéireachta atá beartaithe againn, pé uair a tharlaíonn sé. Níl sé freagrach d’aon pharlaimint in aon bhallstát a dúirt sé go mórchúiseach. Dúirt sé leis go bhféadfadh go nglacfaidís páirt éigin ‘neamhfhoirmeálta’ sa bhfiosrú, ach go ndéanfaí machnamh ar seo. Is léir nach bhfuil sé i gceist a bheith páirteach in aon chroscheistiú poiblí ag polaiteoirí anseo.

Sa chonspóid seo faoin tarrtháil, an ‘bailout’ cáiliúil, a brúdh orainn go grod agus in aghaidh ár dtola in 2010, nó go cinnte in aghaidh tola Aire Airgeadais na linne, is beag tagairt a deineadh don ról a ghlac Patrick Honohan, Gobharnóir an Bhainc Ceannais. Nuair a bhí Brian Ó Luineacháin fós ag argóint thall i Frankfurt in aghaidh an ‘bailout’, fiú gur obair in aisce aige é, tháinig an Gobharnóir ar Morning Ireland agus dúirt go raibh an ‘bailout’ le tarlú.

Níor ardaigh aon tráchtaire nó polaiteoir anseo, go bhfios domsa, ag an am ná ó shin, aon cheist faoin ráiteas conspóideach sin. Cén fáth gur rinne sé é? Arbh é a cheart-ról é? Nár chúram é sin don Aire nó don Rialtas? An raibh an Gobharnóir ag feidhmiú mar bhall de bhord an Bhainc Ceannais Eorpaigh, agus mar sin ag baint an bhoinn ón aire, nó mar Ghobharnóir ar an mBanc Ceannais i mBaile Átha Cliath? Má tharlaíonn an fiosrúchán úd go deo, b’fhéidir go mbeadh freagra na ceiste sin le fáil againn. Ba dhóigh leat gur cheist thábhachtach í.

——◊——
Is beag amhras ná go bhfuil tréimhse shuaite mhíchompordach curtha isteach ag an rialtas le tamall anuas. Is aisteach gur tar éis a bheith ag déanamh gaisce as téarnamh a theacht i gcúrsaí eacnamaíocha a thosaigh cúrsaí eile ag dul ar bóiléagar. Má thosaigh an mhíthreoir sa Roinn Dlí, Cirt agus Comhionannais agus le héirí as oifig an aire Shatter, ar chúis éigin nach bhfuil soiléir, ní go maith ar fad a d’éirigh leis an athchóiriú a tharla i gcás airí agus airí stáit. B’fhéidir gur mó atá san fíor i gcás an Lucht Oibre ná i gcás Fhine Gael. An raibh sé ciallmhar, i ndáiríre, fáil réidh le hÉamonn Gilmore agus Pat Rabbitte, nó fiú gan ligean do Ruairí Quinn a théarma oifige a chríochnú?

Mura raibh smacht ag an Taoiseach ar na hathruithe sin, cén fáth go bhfuarthas réidh le Fergus Ó Dubhda? Gan amhras, tá sé soiléir anois gurb é bunú Uisce Éireann an tuaiplis ba mhó a rinne an rialtas, agus tá sé soiléir freisin gurb é sin agus an bealach inar fheidhmigh an comhlacht ó bunaíodh é a fhágfaidh an smál is mó ar cháil agus ar thodhchaí an rialtais seo. Bá é Ó Dubhda an t-aire stáit a bhí bainteach leis. Ní hionadh go mbeadh sé míshásta nuair atá an t-aire a raibh an bhunfhreagracht air ceaptha ina Choimisinéir Talmhaíochta san Aontas Eorpach agus é féin fágtha i ndrochsheasamh, agus a ghradam caillte aige.

Ach gan amhras ba dhána an té a déarfadh gurb Fergus Ó Dubhda an t-aon íospartach a bheidh thíos leis an bhfaopach in Uisce Éireann, nó gur féidir a rá go bhfuil ár rialtas tagtha slán de thoradh an u-chasadh is déanaí. Tá a gcás anois i riocht chomh hainnis narbh ionadh dá mbeifí ag íoc ‘custaiméirí’ as clárú le hUisce Éireann.

Nuair a tharlaíonn rialtais agus polaiteoirí i sáinn, ní nach annamh, bíonn a mbealaí éalaithe féin acu. De ghnáth séard is fearr a oibríonn dóibh ná scéal nó eachtra éigin eile a theacht an treo a tharraingíonn aird lucht nuachta. Bhí sé sin i gceist arís le déanaí nuair a tháinig Máiria Cahill aduaidh ó Bhéal Feirste agus scéal coscrach go maith aici faoi éigniú a rinne ball den IRA uirthi nuair a bhí sí ina cailín óg.

Níl aon amhras faoi chruachás Mháiria Cahill agus an truamhéil a bhaineann leis. Ní hionadh go mbeadh sí ag éileamh poiblíochta, má deineadh neamart nó beagchúram dá cás ag daoine a mbeadh sí ag brath orthu, agus i dteideal a n- aire agus a n-aird. Sa ghnáthbhealach nó i ngnáthshochaí, d’fhéadfaí brath ar an gcóras dlí a bheith gníomhach agus go mbeadh faoiseamh éigin ansin don té a d’fhulaing mí-úsáid. Ní hamhlaidh i gcás mí-úsáid ghnéis go mbíonn mórán faoisimh i bhfeidhmiú an dlí, ach is maith is eol dúinn i gcúinsí staire na linne i dTuaisceart Éireann, agus ag cur cúlra Mháiria Cahill san áireamh, nárbh éasca di dul ina mhuinín.

Ach sa deireadh, bhí baint ag an dlí leis an gcás seo agus cúisíodh daoine i ngnéithe a bhain leis. Níl sé soiléir ar fad cé chomh mór a bhí Máiria Cahill páirteach in imeachtaí na cúirte. Ní bhfuarthas aon duine ciontach. Ní mór a rá go bhfuil an dlíodóir a bhí ag feidhmiú thar ceann na ndaoine a cúisíodh míshásta ar fad leis an gclár teilifíse a spreag an chonspóid seo, ach níos mó fós leis na díospóireachtaí sa Dáil agus an neamhaird a deineadh de chearta daoine a fuarthas neamhchiontach i gcúirteanna dlí.

Scéal eile ar ndóigh is ea pé baint agus páirt a ghlac Sinn Féin agus Gerry Adams sa scéal casta seo. Bhí sé suimiúil gur dhein Mícheál Ó Máirtín agus Regina Doherty Fhine Gael tagairt sa Dáil do dhaoine a raibh baint acu leis IRA agus ar dhíbir an eagraíocht sin thar teorainn iad go dti an Phoblacht, agus go dtabharfaidís a n-ainmneacha do na Gardaí. Tá súil go bhfuil sé sin déanta acu. Séanann Sinn Féin go raibh baint acu leis an díbirt sin nó eolas acu faoi.

Is é bun agus barr an scéil go bhfuil sé míshásúil go mbainfí úsáid as an Dáil mar fhóram i gcás gur cúram ó cheart atá ann don dlí. Má bhí ceart ag teachtaí caitheamh anuas ar ‘chúirteanna cangarú’ an IRA, níor mhór dóibh a bheith aireach faoin úsáid a bhaintear as an Dáil ina gcás féin. Is deacair idirdhealú a dhéanamh idir an pholaitíocht lom agus feidhmiú an dlí, nó go mbeadh an Dáil in úsáid mar chúirt do thuairimí an phobail. Is buncheist an é an leas poiblí nó buntáiste polaitiúil atá ag spreagadh na díopóireachta. Níl an brú atá Sinn Féin ag cur ar na mórpháirtithe eile faoi láthair ag imeacht i ngan fhios d’éinne.

Ní hé ach oiread go bhfuil siad i dteideal aon chosaint ó thuairimí an phobail, ach rithfeadh leat arís, seachas aon ní eile, go bhfuil fadhb cheannaireachta acu.

Feasta, Nollaig 2014

Abhaile | barr | clár na míosa seo | ar ais