Céard é seo?

An t-eagrán is déanaí

Cartlann

Comórtas

Ordú

Teagmháil

Cóipcheart

Údar-lann

Naisc


- - Éigeandálaí polaitíochta agus teanga - -

Táimid arís ag an tráth den bhliain a mbímid ag féachaint siar ar an tseanabhliain agus chun cinn ar an mbliain atá romhainn. Deir na húdair linn gur ón dia Rómhánach, Janus a ainmníodh mí Eanáir, an chéad mhí den bhliain. Bhí dhá aghaidh air, a deir siad, i dtreo go raibh ar a chumas féachaint siar agus chun cinn d’aon iarracht.

Ba bhliain chorraithe a bhí ann ó thaobh na polaitíochta gan a lua ach an dá mhórtharlú, Brexit nó an Bhreatimeacht, mar atá baistithe againn féin air, agus roghnú Donald Trump mar Uachtarán sna Stáit Aontaithe. Is leor a rá faoi Trump gur bheag má bhí aon duine ag tuar gurb é a roghnófaí agus, de réir mar a d’éirigh leis go dtí seo, go mba dheacair a thuar ach oiread le haon chinnteacht go gcríochnóidh sé an cúrsa. Gan amhras is mó is ábhar imní dúinn an Bhreatimeacht, agus go háirithe a laghad sin tionchair atá anois againn in aon ní a bhaineas lenár mballraíocht san Aontas Eorpach. Bheadh sé ceart a rá go bhfuil ár seasamh, agus an tábhacht ar leith atá leis an mBreatimeacht inár gcás, curtha go cothrom agus go tréan acusan atá i mbun na hidirbheartaíochta.

Is dual agus is nós dúinne anseo, aon uair a bhíonn tomhas nó measúnú i gceist, go mbeimis ag cur san áireamh conas mar a sheasann ár dteanga dhílis féin, go háirithe nuair is síorphort ag go leor, fiú acusan a n-áireofaí ina saineolaithe iad, go bhfuil sí anois i bpriacail a hanama sa Ghaeltacht féin, mar a bhfuil sí á labhairt, thall nó abhus, Gaeltacht nó Galltacht, ón gcianaimsir. Mar a dúradh go minic, más síothlú atá i ndán di in aon cheann díobh, is beag atá i ndán di sa dara ceann. Ní hé go bhfuiltear ag géilleadh don dearcadh dubhach sin.

Cad iad na heasnaimh is mó atá i gceist i gcás na teanga faoi láthair? Tá sé soiléir le tamall go bhfuil an staid ina bhfuil sí sa chóras oideachais tubaisteach. Ní hé an easpa múinteoirí amháin atá i gceist, ach go bhfuil fadhb ann freisin maidir le cumas na múinteoirí sin an teanga a theagasc. Ag an tráth seo ba dheacair a rá nach bhfuil éigeandáil ann i gcás mhúineadh na teanga i gcoitinne, agus go bhfuil fiosrú ceart cuimsitheach go mór de dhíth. Conas tabhairt faoi sin? Cad faoi ról na Roinne Oideachais, nó an cuid riachtanach d’aon fhiosrúchán é an ról céanna sin?

Tá an dara móreasnamh luaite go minic, is é sin an easpa cumais in úsáid na teanga i gcás na státseirbhíseach. Tá sé fuar ag rialtas a bheith ag síorphortaireacht faoi Straitéis Fiche Bliain don Ghaeilge nuair a bhíonn a ndintiúirí ó thaobh na teanga á gcur i láthair acu. Nach follas go mbréagnaíonn an fhaillí atá déanta sa dá chás phráinneach sin, agus atá i mbéal dorais acu, aon bhonn a bheadh faoina ndáiríreacht nó inchreidteacht. Pé ní faoi Straitéis, b’fhéidir gur thairbhí díriú ar spriocanna atá insroichte.

Feasta, Feabhra 2018

Abhaile | barr | clár na míosa seo